Polskie Kulturalno-Oświatowe Stowarzyszenie w Kamieńcu Podolskim obchodzi 28-lecie. Ale swoją działalność wspólnota polska rozpoczęła o wiele wcześniej. Dzięki naszym dziadkom i rodzicom, którzy walczyli o kościół, polską szkołę oraz podtrzymywali tradycje, wiarę i kulturę swojego narodu, otrzymaliśmy mocny fundament, na którym łatwiej było budować naszą przyszłość.
Możemy powiedzieć, że podstawą dla naszego Stowarzyszenia był kościół, który łączył nas we wspólnej modlitwie w języku ojczystym, w którym mogliśmy zawsze odczuć duch polskości.
Marzeniem dla każdego z nas, dla każdego Polaka w Kamieńcu Podolskim, było założenie polskiej szkoły, która mogłaby stać dla naszego miasta ośrodkiem polskości.
W 1987 roku na terenie szkoły numer 8 powstały pierwsze polskie klasy. Została zaproszona nauczycielka z Polski Pani Wanda Szylingiewicz. Tej nauczycielce możemy zawdzięczyć pierwszą naukę języka polskiego zarówno pierwszoklasistów, tak i młodzieży z poza szkoły. Dużo osób dzięki niej uczestniczyło w olimpiadach z języka polskiego w naszym kraju, oraz dostało się na studia do Polski. Z Panią Wandą dzieci zaczęły wyjeżdżać na zielone szkoły, gdzie pogłębiały swoją znajomość języka i kultury polskiej, spotykały się z rówieśnikami, mieszkały w polskich rodzinach.
Za pośrednictwem Pana Stanisława Kosteckiego pierwszym Prezesem naszego Stowarzyszenia został Pan Antoni Szpyczko. Młody żołnierz od razu po powrocie z wojska zaczął aktywnie uczestniczyć w życiu wspólnoty. Dzięki niemu oraz osobom podzielającym jego wizję w urzędzie miejskim zostało zarejestrowane nasze stowarzyszenie oraz sporządzony jego Statut.
Po Panie Antonim Szpyczce miejsce prezesa zajęła Pani Walentyna Michajłowska.
Później szkoła polska została przeniesiona na Polskie Folwarki. W tym czasie swoją pracę w Kamieńcu rozpoczęły Pani Celina Zając oraz Pani Maria Zgrzeba. Nie da się przecenić wkładu tych nauczycieli oraz siostry urszulanki Teresy Iwan w rozwój tej szkoły. Wszystkie przedmioty w tym czasie były prowadzone w języku polskim. Dzieciom umożliwiono również udział w lekcjach religii. Mieli oni możliwość uczyć się z polskich podręczników, wyjeżdżać i zwiedzać wymarzoną Polskę. Niestety, przeniesienie polskich klas z centrum miasta do szkoły numer 3, a potem numer 13 oraz wyjazd nauczycieli z Polski nie przeszły bez śladu.
W tamtym czasie spotykaliśmy ludzi, którzy przekazali nam miłość do swojego kraju oraz rozbudzali zainteresowanie jego historią i kulturą. Mieliśmy okazję poznać Pana Andrzeja Stelmachowskiego, Prezesa Wspólnoty Polskiej w Warszawie, człowieka, dzięki któremu powstały stowarzyszenia i wspólnoty polskie poza granicami kraju. Nie możemy nie wspomnieć nauczyciela Pana Mirosława Wojciechowskiego, który przyjechał jako wolontariusz uczyć chętnych języka polskiego. Chcemy serdecznie podziękować wszystkim nauczycielom, którzy przyczynili się do pogłębiania naszej wiedzy i miłości do języka ojczystego: Pani Henryce Moczale, Pani Ewie Link, Pani Katarzynie Karczewskiej, Pani Bronisławie Duszyńskiej, Pani Barbarze Gajewskiej, Pani Antoninie Czajce, Pani Albinie Piotrowskiej, Pani Irenie Grumnickiej oraz innym ).
Przy naszym Kulturalno – Oświatowym stowarzyszeniu powstało kilka zespołów. Pierwszym był chór katedralny – „ Sursum Corda” 80 % którego to członkowie naszej organizacji. Przy okazji różnych uroczystości chór uświęcał je wykonaniem utworów patriotycznych, narodowych i religijnych. Później zaczęły się wyjazdy chóru na różne festiwale do polskich miast: Krakowa, Opola, Przemyśla oraz Leszna na Międzynarodowy Festiwal Polski. Zostały nawiązane kontakty z chórami z Polski, a mianowicie z chórem „ Szumiący jesion” z Wrocławia i z chórem „ Rapsodia” z Lipna, a także innymi zespołami.
Poprzez te kontakty udało nam się nie tylko wzbogacić repertuar, ale i wzmocnić swój patriotyczny duch. Przypomina się występ chóru
„ Sursum Corda” dla licznego grona inteligencji w Bielsku – Białej.. Sporo słuchaczy, w tym i mężczyźni, mieli łzy w oczach, gdy w wykonaniu solistki Walentyny Katuszyńskiej zabrzmiała pieśń tęsknoty za Podolem, tekst której został ułożony przez naszego poetę Maurycego Gusławskiego. Równie mocne wrażenie wywarła pieśń o orlętach, wykonana przez młodą solistkę – Wiktorię Lewicką. Chór oraz jego soliści brali udział w licznych festiwalach, otrzymując znaczące nagrody.
Duch patriotyzmu sprawił, że nasz zespół rozpoczął coroczne wyjazdy do różnych miejscowości na Podolu.. Tam chór swoim śpiewem popularyzuje wspaniałe polskie kolędy, które brzmiały przez stulecia na naszych ziemiach. Staramy się ratować je od zapomnienia, ponieważ wielka strata było by ich zniknięcie.
Drugi zespół – to zespól dziecięco – młodzieżowy – „ Kwiat na kamieniu”, który od 1993 roku działa przy naszym Kulturalno- Oświatowym Stowarzyszeniu. W 1994 roku po występie na festiwalu w Gródku Podolskim w gazecie „ Dziennik Kijowski” napisano, że występ zespołu z Kamieńca Podolskiego „ Kwiat na kamieniu” pozostawił niezapomniane wrażenia.
I to jest prawdą, ponieważ do tego zespołu zawsze należały dzieci zdolne. Prawie wszyscy uczęszczały i nadal uczęszczają do szkoły z pogłębioną nauką języka polskiego. W czasie wakacji często wyjeżdżały na warsztaty wokalno – muzyczne do Opola i Lwowa, a także warsztaty teatralne, które organizował Opolski Oddział Stowarzyszenia Wspólnota Polska. Za tą współpracę chcemy szczególnie podziękować Pani Krystynie Rostockiej.
Chcemy również podziękować Pani Aleksandrze Świderskiej, prezes Stowarzyszenia Miłośników Podola w Tarnowie, która niejednokrotnie była organizatorem wypoczynku dla dzieci i młodzieży z Kamieńca Podolskiego. Szczególne podziękowania należą się także warszawskiej dzielnicy Ochota i Panu Witoldowi Dzięciołowskiemu. Już od kilkunastu lat zapraszają oni nasze dzieci do Warszawy na różnorodne występy i prezentacje o Podolu i jego pięknej stolice Kamieńcu- Podolskim. Z ich inicjatywy w Kamieńcu są organizowane wspólne plenery dla dzieci z Warszawy, Lwowa, Iwano-Frankowska, Kamieńca Podolskiego i innych miast.
W naszym mieście istnieje jeszcze jeden wspaniały zespół
„ Kamerata”, do którego także należą członkowie naszej organizacji. Dlatego dziecięco – młodzieżowy zespół i chór, a także zespół „ Kamerata” razem uczestniczą w licznych przedsięwzięciach, jak na przykład w Piątym Festiwalu Kultury Polskiej w Ukrainie (plakat).
Jednym z głównych celów stowarzyszenia jest podtrzymywanie i rozpowszechnienie polskich tradycji kulturowych. Popularyzując ich wykonujemy tym samym zaszczytną rolę każdego z mieszkańców stolicy Podola, ponieważ jeszcze z czasów średniowiecza Kamieniec Podolski zwany był „przedmurzem Chrześcijaństwa”.
Tak podczas uroczystości 11 listopada dzięki III-j wystawie kresowej w Paryżu pod tytułem „Pamiątki kultury polskiej na Kresach” przybyłe goście mogli dowiedzieć się o więcej Podolu. Pan Stanisław Nagórniak, wice-prezes Kulturalno – Oświatowego Stowarzyszenia w Kamieńcu Podolskim, organista oraz kierownik wcześniej wymienionych zespołów, wygłosił wzruszającą prelekcję o ukochanym Podolu i jego tragicznych losach na przestrzeni historii. Niezmiernie poruszające były przykłady walki o zachowanie polskości i wiary przodków. Do tego wystąpienia w polskim kościele pod wyzwaniem Matki Boskiej Królowej nawiązał Ks. Infułat Stanisław Jeży w swojej homilii. O tym wydarzeniu można nadal przeczytać w Polsko – Polonijnej Gazecie Internetowej „ KWORUM” z dnia 25.11.2007r .
W 2001 roku Zwiazek Polaków na Ukrainie zarejestrował Wspólnotę polskich naukowców na Ukrainie, w naszym mieście przy Stowarzyszeniu kulturalno – oświatowym także powstała taka organizacja. Na początku liczba naukowców wynosiła 5 osób, dzisiaj do tej wspólnoty należy 14 członków. Obecnym prezesem tej organizacji jest Sergiusz Borkowski. Wielki wkład w życie stowarzyszenia wnosi współpraca z naukowcami z Polski, m.in z SGGW w Warszawie oraz Uniwersytetem Rolniczym w Krakowie.. Dzięki nawiązaniu takich kontaktów mamy możliwość współpracy z młodzieżą z tych uniwersytetów, przeprowadzenia wspólnych doświadczeń oraz badań naukowych, uczestnictwa w różnego rodzaju konferencjach naukowych.
W 2012 roku członkowie naszego stowarzyszenia oraz zakonnicy z zakonu Bożogrobowców z Polski, którego misją jest upamiętnianie osób poległych w Katyniu przez posadzenie dębów w mieście, z którego pochodził poległy w tym piekle żołnierz, uczcili pamięć jednego z polskich wojskowych – majora Władysława Waleckiego. Została odprawiona msza żałobna ku pamięci wszystkich osób poległych w Katyniu, w tym pochodzącego z Kamieńca Władysława Waleckiego. Na jego cześć obok pomnika Jana Pawła II został posadzony dąb.
Corocznie spotykamy się w tym miejscu z uczęstnikami Rajdu Katyńskiego, aby uczcić pamięć majora Waleckiego oraz innych ofiar tej tragedji.
Jednocześnie z naszą organizacją na Ukrainie powstały inne, z którymi zawsze staraliśmy się podtrzymywać kontakty, współpracować oraz wspierać się wzajemnie. Chcemy wyrazić wdzięczność za współpracę byłemu prezesowi Związku Polaków na Ukrainie Panu Stanisławowi Kosteckiemu, oraz obecnemu prezesowi Panu Antoniemu Stefanowiczu, a także prezesowi obwodu Chmielnickiego Panu Franciszku Micińskiemu.
Szczególnie chcielibyśmy wspomnieć Pana Henryka Majewskiego – wiceprezesa Warszawskiego oddziału Związku Sybiriaków, który pokazał miejsce w sposób wyjatkkowy ważne dla każdego Polaka, miejsce gdzie przez NKWD zostało rozstrzelanych 3,5 tys. Polaków. Dzięki rodakowi pochodzącemu z Nowej Uszycy nasza młodzież miała możliwość w latach 2003 oraz 2008 spędzić kilka tygodni wakacji w Warszawie w Akademii Obrony Narodowej.
Jak wspomina obecny prezes naszego Stowarszyszenia Pani Helena Gałka program pobytu był wypełniony patriotycznymi, historycznymi, kulturalnymi oraz rozrywkowymi momentami. Dzieci miały okazję zwiedzić największe miasta Polski oraz najważniejsze pamiątki architektury. Dzięki organizatorom poznały nowe fakty naszej wspólnej historii, miały możliwość uczestniczyć w niezapomnianych wydarzeniach, a także w sposób istotny wzbogacić swoja znajomość języka polskiego.
Nie możemy nie powiedzieć dzisiaj o współpracy z miastem Głogowem, a szczególnie z Hufcem im. Dzieci Głogowskich. Dzięki komendantowi Hufca Andrzejowi Musiałowi nasza młodzież miała okazję przez 10 lat corocznie spędzać kilka tygodni wakacji nad Bałtykiem na obozie harcerskim w Stilo. Te wyjazdy pozostawiły w pamięci dzieci wyjątkowe wspomnienia, wiedzę o historii, kulturze oraz tradycjach harcerskich.
Wielkim wydarzeniem na Podolu stało otwarcie w Winnicy Konsulatu Rzeczypospolitej, Konsulem Generalnym którego jest obecnie Pan Krzysztof Świderek. Pod jego patronatem organizowane są liczne imprezy, związane z obchodami świąt narodowych i religijnych oraz występy znanych na całym świecie zespołów polskich, takich jak Mazowsze. Nie jest wyjątkiem i dzisiejsza uroczystość, za co serdecznie dziękujemy Panu Konsulowi Generalnemu!